Art. 135 ustawy Prawo o ruchu drogowym określa, kiedy policjant musi albo może zatrzymać krajowe prawo jazdy za pokwitowaniem. Jest to fizyczne zatrzymanie dokumentu podczas kontroli, a nie automatyczne cofnięcie uprawnień. O dalszych skutkach decyduje właściwy organ, a w określonych sprawach także sąd.
Co oznacza zatrzymanie prawa jazdy na podstawie art. 135?
Policjant działa na miejscu kontroli drogowej i zatrzymuje dokument, gdy ustawa przewiduje taką możliwość albo nakłada na niego obowiązek. Czynność ma charakter zabezpieczający. Ma uniemożliwić dalsze kierowanie w sytuacji, w której kierowca może stwarzać zagrożenie albo naruszył warunki, od których zależy legalne prowadzenie pojazdu.
Samo odebranie dokumentu nie jest tym samym co cofnięcie uprawnień. Prawo jazdy może zostać zatrzymane fizycznie, następnie sprawa może trafić do starosty, prokuratora albo sądu. Organ administracyjny wydaje decyzję o zatrzymaniu dokumentu lub cofa uprawnienia, natomiast sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów.
Kiedy policjant musi albo może zatrzymać prawo jazdy?
Art. 135 rozróżnia przypadki obligatoryjne, w których policjant ma obowiązek zatrzymać dokument, oraz fakultatywne, w których może to zrobić po ocenie okoliczności. Najważniejsze przesłanki przedstawia tabela:
| Rodzaj zatrzymania | Przykładowe przyczyny | Charakter działania |
|---|---|---|
| Obligatoryjne | Uzasadnione podejrzenie alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu, nieważne prawo jazdy, określone przekroczenie limitu punktów, naruszenia w okresie próbnym, brak wymaganego dokumentu lub blokady alkoholowej | Policjant musi zatrzymać dokument po stwierdzeniu ustawowej przesłanki |
| Obligatoryjne po ujawnieniu czynu | Przekroczenie prędkości o więcej niż 50 km/h w obszarze zabudowanym albo na drodze jednojezdniowej dwukierunkowej poza obszarem zabudowanym, nadmiar pasażerów, poważne naruszenia dotyczące tachografu | Zatrzymanie następuje za pokwitowaniem |
| Fakultatywne | Uzasadnione podejrzenie popełnienia przestępstwa lub wykroczenia, za które może zostać orzeczony zakaz prowadzenia pojazdów | Policjant może zatrzymać dokument, gdy okoliczności uzasadniają takie podejrzenie |
Wśród konkretnych podstaw wymienionych w art. 135 znajdują się także poważne manipulacje przy tachografie, między innymi używanie cudzej karty kierowcy, kilku kart, niedozwolonego urządzenia zmieniającego zapisy lub odłączenie tachografu. Przy przewozie osób ustawa przewiduje wyjątki, w tym dotyczące autobusów wykonujących określone przewozy publiczne. W samochodzie osobowym, ciężarowym lub przyczepie nie stosuje się zatrzymania z tego powodu, jeżeli liczba dodatkowych osób nie przekracza dwóch.
Przy fakultatywnym zatrzymaniu nie wystarcza samo ogólne przypuszczenie. Policjant musi mieć uzasadnione podejrzenie, że doszło do czynu zagrożonego zakazem prowadzenia pojazdów. Przykładem może być podejrzenie prowadzenia w stanie nietrzeźwości, spowodowania wypadku albo kierowania mimo obowiązującego zakazu.
Pokwitowanie – jak długo pozwala prowadzić?
Po zatrzymaniu prawa jazdy policjant wydaje pokwitowanie. Nie zawsze oznacza ono natychmiastowy zakaz dalszej jazdy. Dokument może tymczasowo uprawniać do kierowania, ale tylko przez okres wskazany w art. 135. Termin zależy od przyczyny zatrzymania:
| Przyczyna zatrzymania | Ważność pokwitowania | Znaczenie |
|---|---|---|
| Nieważne prawo jazdy | 7 dni | Możliwość kierowania w okresie wskazanym przez ustawę |
| Uzasadnione podejrzenie czynu zagrożonego zakazem prowadzenia pojazdów | 7 dni | Tymczasowe uprawnienie do kierowania |
| Określone przekroczenie limitu punktów lub naruszenie okresu próbnego | 24 godziny | Termin liczony od chwili zatrzymania |
| Prędkość, nadmiar pasażerów lub naruszenia dotyczące tachografu | 24 godziny | Po upływie terminu pokwitowanie nie daje prawa do dalszej jazdy |
Pokwitowanie nie przedłuża ważności nieważnego prawa jazdy ani nie uchyla zakazu prowadzenia pojazdów. Po upływie siedmiu dni lub 24 godzin dalsze kierowanie może prowadzić do kolejnych konsekwencji. W przypadku braku dokumentu wymaganego przy blokadzie alkoholowej zwrot prawa jazdy następuje po przedstawieniu brakującego dokumentu i odnotowaniu tego w Centralnej Ewidencji Kierowców.
Policja a starosta – kto podejmuje ostateczną decyzję?
Policjant wykonuje czynność na miejscu kontroli. Nie wydaje decyzji o cofnięciu uprawnień i co do zasady nie rozstrzyga o całym okresie, przez który kierowca nie będzie mógł prowadzić. Dalsze postępowanie zależy od przyczyny zatrzymania.
Starosta może wydać decyzję administracyjną o zatrzymaniu prawa jazdy na podstawie ustawy o kierujących pojazdami. Dotyczy to między innymi określonych naruszeń związanych z prędkością, przewozem pasażerów, tachografem, badaniami lub obowiązkami kierowcy. W innych sytuacjach starosta cofa uprawnienia, czyli stwierdza, że kierowca nie może już korzystać z posiadanych uprawnień do kierowania.
Zatrzymanie dokumentu nie oznacza więc automatycznie cofnięcia uprawnień. Cofnięcie jest odrębną decyzją administracyjną. Z kolei zakaz prowadzenia pojazdów orzeka sąd w sprawie karnej lub wykroczeniowej. Jeżeli sąd wyda taki zakaz, starosta wykonuje jego skutki w postępowaniu administracyjnym.
W sprawach o podejrzenie przestępstwa lub wykroczenia Policja przekazuje informację o zatrzymaniu właściwemu sądowi albo prokuratorowi. Sąd lub prokurator może następnie wydać postanowienie o zatrzymaniu prawa jazdy albo o jego zwrocie. Na takie postanowienie przysługuje środek zaskarżenia zgodnie z właściwymi przepisami postępowania.
Czy można odwołać się od czynności policjanta?
W aktualnym stanie prawnym samo fizyczne zatrzymanie prawa jazdy przez policjanta nie ma formy decyzji administracyjnej ani postanowienia. Z tego powodu brak jest prostego, bezpośredniego odwołania składanego na miejscu kontroli. Rzecznik Praw Obywatelskich wskazywał na potrzebę zapewnienia sądowej kontroli tej czynności, natomiast Ministerstwo Infrastruktury podkreślało, że w wielu sprawach zatrzymanie jest następnie oceniane przez sąd albo prokuratora.
Możliwość zaskarżenia dotyczy natomiast decyzji administracyjnej starosty oraz postanowień wydanych przez sąd lub prokuratora, jeżeli właściwe przepisy przewidują taki środek. Przy podejrzeniu przestępstwa, zakazu prowadzenia pojazdów albo sporze co do podstaw zatrzymania pomoc prawnika może być uzasadniona.
Najważniejsze rozróżnienie jest proste: art. 135 daje policjantowi podstawę do natychmiastowego zatrzymania dokumentu, pokwitowanie określa, czy i jak długo można jeszcze prowadzić, a o dalszych skutkach decyduje właściwy organ administracyjny, sąd albo prokurator.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie znaczenie mogą mieć aktualne przepisy, dokumentacja kontroli oraz etap postępowania.
