Od prawomocnego, przyjętego mandatu nie przysługuje zwykłe odwołanie ani apelacja. Możesz złożyć jedynie wniosek o uchylenie mandatu na podstawie art. 101 Kodeksu postępowania w sprawach o wykroczenia. Taki wniosek trzeba złożyć w terminie 7 dni od uprawomocnienia się mandatu. Jest to termin zawity, czyli co do zasady nie można go przywrócić.
Podpisanie mandatu a możliwość obrony
W przypadku typowego mandatu kredytowanego pokwitowanie odbioru powoduje jego prawomocność. Oznacza to, że sprawa zostaje zakończona bez kierowania jej do sądu, a ukarany przyjmuje na siebie obowiązek zapłaty grzywny.
Nie istnieje okres na zmianę decyzji ani zwykła procedura, w której można napisać, że po namyśle nie zgadzasz się z oceną funkcjonariusza. Samo przekonanie o niewinności, stres podczas kontroli albo uznanie kary za niesprawiedliwą nie wystarczą do uchylenia prawomocnego mandatu.
Odmowa przyjęcia czy uchylenie mandatu?
Odmowa przyjęcia mandatu i późniejszy wniosek o uchylenie prawomocnego mandatu to dwie różne sytuacje. Najważniejsze różnice przedstawia tabela:
| Aspekt | Odmowa przyjęcia | Uchylenie prawomocnego mandatu |
|---|---|---|
| Moment decyzji | Podczas kontroli, przed podpisaniem mandatu | Po przyjęciu i uprawomocnieniu mandatu |
| Rola sądu | Sąd bada, czy doszło do wykroczenia, kto za nie odpowiada i jaka kara jest właściwa | Sąd sprawdza, czy zachodzi ustawowa przesłanka uchylenia |
| Ryzyko finansowe | Sąd może wymierzyć grzywnę wyższą niż proponowany mandat | Tryb nie służy do ponownego ustalania winy ani negocjowania wysokości kary |
| Termin | Odmowę składa się od razu, podczas interwencji | Wniosek trzeba złożyć w ciągu 7 dni od uprawomocnienia mandatu |
Jeżeli odmówisz przyjęcia mandatu, organ może skierować do sądu wniosek o ukaranie. W postępowaniu sądowym możesz przedstawiać dowody, składać wyjaśnienia i korzystać z prawa do obrony. Sąd może uniewinnić obwinionego, umorzyć postępowanie albo wymierzyć grzywnę, także wyższą od kwoty proponowanej przez funkcjonariusza.
Kiedy sąd może uchylić prawomocny mandat?
Art. 101 k.p.w. przewiduje wyjątkowy tryb uchylenia mandatu. W tym postępowaniu sąd nie prowadzi pełnego procesu dotyczącego winy, lecz bada, czy mandat został nałożony w sytuacji objętej ustawową przesłanką. Wniosek może dotyczyć w szczególności następujących przypadków:
- Czyn nie był wykroczeniem – zachowanie nie było zabronione jako wykroczenie w chwili jego popełnienia.
- Mandat nałożono za czyn, za który może ukarać wyłącznie sąd – funkcjonariusz nie miał prawa zastosować postępowania mandatowego.
- Działanie nastąpiło w obronie koniecznej albo w stanie wyższej konieczności – niebezpieczeństwa nie można było uniknąć w inny sposób, a działanie służyło ochronie dobra prawnie chronionego.
- Czyn był wynikiem niepoczytalności lub poważnego zakłócenia czynności psychicznych – na przykład choroby psychicznej lub innego stanu wyłączającego odpowiedzialność za wykroczenie.
- Mandat nałożono na osobę, która nie ukończyła 17 lat – wiek sprawcy może wykluczać odpowiedzialność na zasadach przewidzianych dla dorosłych.
- Grzywna została nałożona z naruszeniem ustawowych zakazów albo przekroczyła dopuszczalną wysokość – w takim przypadku zakres uchylenia zależy od rodzaju naruszenia.
Nie jest wystarczającą podstawą argument, że funkcjonariusz błędnie ocenił dowody, ukarany nie zgadza się z pomiarem albo dopiero po podpisaniu mandatu uznał, że nie popełnił wykroczenia. Takie zarzuty powinny być przedstawiane przed sądem po odmowie przyjęcia mandatu, a nie w ograniczonym postępowaniu o jego uchylenie.
Jak złożyć wniosek o uchylenie mandatu?
Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego dla miejsca, w którym nałożono grzywnę, a nie według miejsca zamieszkania ukaranego. Nie ma jednego urzędowego formularza. Pismo powinno jednak zawierać informacje pozwalające sądowi zidentyfikować sprawę:
- Przygotuj pismo skierowane do właściwego sądu rejonowego i wskaż, że wnosisz o uchylenie prawomocnego mandatu na podstawie art. 101 k.p.w.
- Podaj swoje imię i nazwisko, adres zamieszkania oraz numer PESEL.
- Wskaż serię i numer mandatu, datę jego przyjęcia oraz wysokość grzywny.
- Opisz dokładnie zdarzenie i przedstaw konkretną przesłankę, która uzasadnia uchylenie mandatu.
- Dołącz kopię mandatu oraz dokumenty lub inne materiały potwierdzające opisane okoliczności, a następnie podpisz pismo.
- Złóż wniosek w biurze podawczym sądu albo wyślij go pocztą, tak aby zachować termin 7 dni.
Termin 7 dni jest zawity. Przy mandacie kredytowanym liczy się go od chwili pokwitowania odbioru, ponieważ wtedy mandat staje się prawomocny. Złożenie wniosku po terminie co do zasady zamyka drogę do uchylenia mandatu w tym trybie.
Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu. Może zawiadomić ukaranego o terminie i miejscu posiedzenia albo wydać postanowienie na podstawie zgromadzonych materiałów. Jeżeli mandat zostanie uchylony, uiszczona grzywna podlega zwrotowi. Odmowa uchylenia mandatu nie jest zwykłym wyrokiem, od którego można wnieść apelację.
Co zrobić przed podpisaniem mandatu?
Jeżeli nie zgadzasz się z zarzutem, kwestionujesz pomiar lub masz nagrania i świadków potwierdzających inną wersję zdarzenia, decyzję o przyjęciu mandatu trzeba podjąć przed jego pokwitowaniem. Odmowa oznacza skierowanie sprawy do sądu i wiąże się z ryzykiem wyższej grzywny, ale pozostawia możliwość pełnej obrony.
Podpisanie mandatu kończy zwykłą drogę sądową. Późniejszy wniosek o uchylenie ma zastosowanie tylko w ściśle określonych przypadkach z art. 101 k.p.w., dlatego nie należy traktować go jako sposobu na ponowne rozpatrzenie każdej niesłusznej, zdaniem ukaranego, decyzji.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W sprawie wymagającej oceny dowodów lub krótkiego terminu procesowego warto skonsultować się z prawnikiem.
